انتخاب روغن هیدرولیک؛ مهمترین تصمیم برای افزایش عمر سیستمهای هیدرولیکی
مقدمه
در بسیاری از خرابیهای زودهنگام سیستمهای هیدرولیک، مشکل از خود پمپ، شیر یا یونیت نیست؛ بلکه از روغن هیدرولیکی است که نادرست انتخاب شده یا بهدرستی نگهداری نمیشود.
روغن هیدرولیک تنها یک روانکار ساده نیست، بلکه وظیفه انتقال قدرت، خنککاری، آببندی و محافظت از قطعات داخلی را برعهده دارد. یک انتخاب اشتباه میتواند باعث افت راندمان، افزایش دما، سایش شدید قطعات و در نهایت توقف کامل ماشینآلات شود.
در این مقاله بهصورت کاملاً عملی توضیح میدهیم چه روغن هیدرولیکی برای چه شرایط کاری مناسب است و چگونه با یک انتخاب درست، هزینههای تعمیر و خرابی را به حداقل برسانید.
۱. ویسکوزیته روغن هیدرولیک چیست و چرا اهمیت دارد؟
ویسکوزیته یا گرانروی نشاندهنده میزان غلظت روغن است.
اگر روغن بیش از حد غلیظ باشد:
پمپ به سختی روغن را مکش میکند
مصرف انرژی افزایش مییابد
احتمال کاویتاسیون بالا میرود
اگر روغن بیش از حد رقیق باشد:
آببندی داخلی پمپ بهدرستی انجام نمیشود
نشتی داخلی افزایش مییابد
فشار سیستم افت میکند
رایجترین گریدهای ویسکوزیته (ISO VG)
ISO VG 32 → مناسب مناطق سرد و سیستمهای سبک
ISO VG 46 → متداولترین گزینه برای بیشتر ماشینآلات صنعتی
ISO VG 68 → مناسب دماهای بالا، فشار سنگین و کار مداوم
✅ نکته کاربردی:
دمای محیط کار و دمای کاری سیستم، مهمتر از نوع دستگاه هستند. همیشه ویسکوزیته را بر اساس دما انتخاب کنید، نه فقط توصیه عمومی.
۲. پایه روغن هیدرولیک؛ معدنی یا سنتتیک؟
روغنهای هیدرولیک از نظر پایه به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
روغنهای پایه معدنی
قیمت اقتصادیتر
مناسب بیشتر کاربردهای عمومی صنعتی
نگهداری آسان
روغنهای پایه سنتتیک
پایداری عالی در دمای بالا و پایین
عمر مفید طولانیتر
مناسب سیستمهای حساس، پرفشار و ۲۴ ساعته
✅ توصیه حرفهای:
برای پمپهای پیستونی، پرسهای هیدرولیک سنگین و یونیتهای دائمکار، روغن سنتتیک در بلندمدت هزینه خرابی را به شدت کاهش میدهد.
۳. نقش افزودنیها؛ چیزی که عمر سیستم را تعیین میکند
افزودنیها (Additives) قسمت پنهان اما فوقالعاده مهم روغن هیدرولیک هستند.
مهمترین آنها:
AW (ضد سایش): محافظت از پمپ و شیرها
Anti-Oxidation (ضد اکسیداسیون): جلوگیری از لجن و تیره شدن روغن
Anti-Foam (ضد کف): جلوگیری از تشکیل حباب و افت فشار
Rust Inhibitor (ضد خوردگی): محافظت قطعات فلزی
✅ روغنی که افزودنی مناسبی نداشته باشد، حتی اگر ویسکوزیته درستی داشته باشد، به سیستم آسیب میزند.
۴. استانداردهای مهم روغن هیدرولیک که باید بشناسید
هنگام خرید روغن هیدرولیک به این استانداردها توجه کنید:
DIN 51524
HLP → روغن معمولی صنعتی
HVLP → مناسب نوسان دمایی و شرایط سخت
ISO 6743-4
ASTM
✅ اگر دفترچه دستگاه شما استاندارد خاصی را ذکر کرده، حتماً همان استاندارد را مبنا قرار دهید.
۵. انتخاب روغن بر اساس شرایط کاری (مثالهای واقعی)
سیستمهای فشار بالا
پمپ پیستونی
پرس هیدرولیک
✅ روغن HVLP با افزودنی ضد سایش قوی
محیطهای گرم یا کاری مداوم
کارخانه فولاد، سیمان
✅ روغن با شاخص ویسکوزیته (VI) بالا
محیطهای مرطوب
احتمال ورود آب به سیستم
✅ روغن با خاصیت جداسازی آب بالا
۶. ۵ اشتباه رایج در انتخاب روغن هیدرولیک
خرید روغن صرفاً بر اساس قیمت ارزانتر
مخلوط کردن روغنهای مختلف با هم
استفاده از روغن موتور به جای روغن هیدرولیک
عدم توجه به زمان تعویض
نگهداری روغن در ظروف آلوده یا باز
❌ این اشتباهات مستقیماً باعث خرابی پمپ و شیرآلات میشوند.
نتیجهگیری؛ روغن درست یعنی سیستم سالم
روغن هیدرولیک یک هزینه مصرفی ساده نیست؛ بلکه یک سرمایهگذاری مستقیم روی:
عمر پمپها
سلامت شیرآلات
کاهش توقف خطوط تولید
کاهش هزینه تعمیرات